Het waren weer volle, drukke maanden in het eerste kwartaal van dit jaar. Toen we vorig jaar nadachten over deze periode, zag het er in ons hoofd toch net even anders uit… We voorzagen zeker een drukke maand januari, met de komst van de familie Niemeijer, het aannemen van nieuwe counselors en de oplevering van het gemeubileerde huurhuis. Maar daarna zouden we afronden en overdragen (in ieder geval voor mij, Roos), om zo langzaam toe te werken naar mijn zwangerschapsverlof.
Ik kan je vertellen dat er niets van deze planning is terechtgekomen, ondanks dat we inmiddels toch al een dikke acht jaar ervaring hebben met plannen en leven in Zambia…
Het grootste verschil tussen de realiteit en onze planning is het feit dat de familie Niemeijer nog steeds in Nederland woont. We krijgen afwijzing na afwijzing voor de werkvergunning van Arjan. Op het moment van schrijven hebben we het laatst mogelijke beroep ingediend. Heel spannend allemaal!
Daarnaast waren we goed van start gegaan in ons nieuwe counselingcentrum naast het ziekenhuis, maar moesten we hals over kop deze plek verlaten en op zoek naar een nieuwe locatie.*
Tel daar een onverwachte inspectie van vijf overheidsfunctionarissen op beide locaties bij op, waar enorm veel administratief werk uit is voortgekomen (en die emotioneel veel van ons heeft gevergd), en je hebt zo’n beetje de hoofdpunten van ons leven van de afgelopen maanden te pakken.
En dat huurhuis is overigens niet in januari opgeleverd, maar pas een week geleden. Er was veel vertraging in de bouw door uitvallend personeel, lekkages en doordat we –door alles wat er speelde– er veel minder tijd in konden steken. Gelukkig is het jonge Duitse stel erg flexibel (want we zijn nog steeds bezig met de afwerking) en zijn ze erg blij om hier te wonen. Het uitzicht maakt een hoop goed, vind je niet?
*We wachtten al maanden op een goedgekeurd samenwerkingscontract tussen het ziekenhuis en Elyada. Door de inspectie kreeg de ziekenhuisdirecteur het erg heet onder de voeten en verbood hij Elyada om op het ziekenhuisterrein aanwezig te zijn, zolang het papierwerk niet in orde is. Maar dat papierwerk ligt ergens op iemands bureau in het provinciale kantoor. We zijn nu een nieuw contract aan het opstellen dat we willen aanbieden bij het ministerie van Gezondheid in Lusaka. Wanneer daar een samenwerking wordt ondertekend, opent dat deuren naar ieder ziekenhuis en elke kliniek in Zambia (wat we voorlopig nog niet van plan zijn :)), maar het zal ons wel direct weer toegang geven tot onze eerdere locatie. Dus helaas kunnen we onze prachtige ruimtes en tuin voorlopig niet gebruiken, maar we verwachten hier zeker terug te keren!
Na een aantal stressvolle maanden zonder locatie in de stad – en na het uitzetten van vele lijntjes – hadden we op wonderbaarlijke wijze ineens beet! We kregen een fantastische plek (gratis!) aangeboden op een zeer centrale locatie.
De plek heeft een prachtige tuin, met grote, schaduw biedende bomen, en is twee keer zo groot als de locatie bij het ziekenhuis. We zijn daar nu de laatste klussen aan het afronden, maar houden er nu al wekelijks teamvergaderingen en de eerste cliënten zijn er ook al geweest.
We danken God dat Hij heeft voorzien, en dat ook nog eens op zo’n perfecte manier!
Zwanger in Zambia, is dat nou heel anders dan zwanger zijn in Nederland?
Regelmatig krijg ik de vraag uit Nederland: ‘Hoe is het om zwanger te zijn in Zambia?’ In dit blog leek het me leuk om die vraag te beantwoorden. Vind je dit niet zo interessant, dan vind je onderaan deze blog nog wat foto’s van de boerderij en allerlei Elyada Center-events van de afgelopen maanden 🙂
Allereerst wordt het feit dat je op je 40e zwanger bent als heel normaal gezien. Het onbegrip de afgelopen jaren over waarom we maar drie kinderen hebben, was veel groter dan de verrassing dat er nu nog een vierde bij komt. De boerderij en het counselingcentrum zijn veel werk; logisch dus dat er nog wat meer kinderen bij moeten komen. Zo vergroot je je draagkracht en de kans dat er tot je dood goed voor je wordt gezorgd. Dus geen verrassing daar, maar pure logica, gestoeld op eeuwenlange ervaring.
Vervolgens groeit je buik. In Nederland krijg je daar in bijna ieder gesprek wel een opmerking over. Soms zelfs zo vaak dat ik dacht: ‘Ik ben meer dan deze buik, en in mijn hart speelt er meer dan alleen de zwangerschap en bevalling!’. Waar ik me daar soms niet gezien en gekend voelde dóór de focus op mijn buik, is dat hier juist het tegenovergestelde. De zwangerschap wordt totaal, en dan bedoel ik ook echt totaal, genegeerd. Als iemand per ongeluk naar mijn buik kijkt, zie je dat diegene zo snel mogelijk zijn of haar ogen weer afwendt en doet alsof ze niets hebben gezien.
Buikfoto’s van je zwangerschap zet je pas op social media en in je whatsapp status nadat de baby is geboren. En foto’s van je cute newborn? Die zet je pas online nadat je baby een jaar is geworden.
Je ronde tonnetje in een strak shirtje hijsen, ook not done. Je verstopt de boel onder hele wijde kleding en als je er echt niet meer onderuit komt dat je er écht heel zwanger uitziet, vermijd je looproutes langs mensen waarvan je weet dat ze je niet echt mogen. Vragen naar de uitgerekende datum is net zo onbeleefd als vragen naar wat iemand verdiend.
De reden? Ongeboren en pasgeboren kinderen zijn heel kwetsbaar voor witchcraft en vervloekingen. En je vijanden en jaloerse buurvrouwen (die werkelijk overal kunnen zitten) weten dat, en maken daar gretig gebruik van. Wil je voorbeelden horen om deze angst te verifiëren? Iedere vrouw kan zo 15 verhalen uit haar nabije omgeving oplepelen hoe die en die een baby heeft verloren, doordat zo en zo waarschijnlijk jaloers was of nog een rekening te vereffenen had.
Ook ons personeel, waarmee we toch al jaren een weg lopen en voorleven hoe we -als we bij Jezus horen – niet bang hoeven zijn voor de duisternis, neemt toch liever het zekere voor het onzekere. Zelfs de vrouwen die hier niet (meer) in geloven, houden zich toch aan deze culturele norm om eventuele veroordeling van (schoon)moeders te voorkomen.
Welk effect had dat op mij? Ik voelde me heel ongemakkelijk in mijn strakke shirts en ging steeds wijdere dingen dragen. Ook vond ik het eigenlijk helemaal prima dat ik gewoon in de ogen werd aangekeken, mijn boodschappen normaal kon doen, mijn afspraken kon hebben, zonder dat de zwangerschap ter sprake kwam. Dat wondertje in mijn buik is van mij, van ons gezin, ik hoef daar eigenlijk niet zo nodig te pas en te onpas over te praten al die maanden. Ik vond dat dus eigenlijk wel heel verfrissend. Het bracht het baby’tje weer terug in ons eigen kleine cirkeltje en als ik wél de behoefte had om het over baby te hebben, dan was daar natuurlijk altijd de blanke community, die graag de buik wilde voelen, weten hoeveel weken ik ben en me behandeld alsof ik van heel dun glas gemaakt ben.
Want dat is ook een verschil. Hier zwanger zijn betekend geen leven als een prinses, lekker op verlof, verwend worden, je man die taken van je over neemt etc. Nee, je werkt je (fysiek) suf tot het einde. Bukkend vegen, de vaat in een ton op de grond buiten je huisje doen, kleding met de hand wassen. Oh, en als je baby eruit is, mag je trouwens wel even uitrusten in het huisje van een familielid, maar denk maar niet dat je man een tandje zal bijzetten die eerste maanden. Nee hoor, zodra je weer een beetje kan schuifelen hervat je je taken. Gelukkig zijn er altijd een hoop kinderen, oma’s en tantes die jouw baby vanaf seconde 1 in hun hart sluiten en ermee rond lopen op hun rug en regelmatig ook aan hun borst, melk of geen melk.
Nou dat laatste deel is gelukkig wel anders bij ons 🙂 Jan heeft het al maanden heel druk gehad met al mijn wensen. Ik krijg regelmatig een voetmassage, til al lang geen zware dingen meer en onze slaapkamer (aka babykamer) heeft een mooie make-over ondergaan. Iets wat onder invloed van hormonen ineens heel, heel erg nodig was.
Als ik iets moet noemen wat ik erg oncomfortabel vond in deze zwangerschap, dan zijn het de hobbelwegen. Ik denk, maar er is geen manier om dat medisch vast te stellen, dat deze baby misschien wel 100x is ingedaald, om er vervolgens weer ongenadig uitgewipt te worden door onze autoritjes. Ook onze eigen weg is volledig gatengaas geworden door de regens en dus ontkom ik niet aan deze beproeving. Ook proberen we onze Lusaka tripjes tot een minimum te beperken, omdat die een complete fysieke uitputtingsslag zijn voor mij. Om die reden zijn we tijdens mijn hele zwangerschap maar drie keer naar de verloskundige geweest voor controles. Met de heerlijk nuchtere opmerking van de gynaecoloog nog nagalmend in mijn oren — ‘zolang je de baby regelmatig voelt en jij je goed voelt, hoef je niet terug te komen’ — gingen we daarna steeds weer gerust naar huis.
En wat een zegen is het, dat het al deze maanden zo goed gegaan is! Ik sliep goed, bewoog iedere dag (zwemmen!) en ben gewoon zo dankbaar dat dit -op 40 jarige leeftijd! – mijn beste zwangerschap ooit is!
Hoe zien de komende weken eruit?
Een paar dagen na de uitgerekende datum komen mijn ouders aan. Daardoor zijn de andere kinderen in de eerste weken verzekerd van veel liefde en aandacht én heb ik toch een beetje kraamzorg waar Jan en ik in die intensieve periode op kunnen terugvallen. En het allermooiste is natuurlijk dat we de liefde en verwondering voor de kleine wereldburger kunnen delen met mensen die óók op slag verliefd zijn op hun nageslacht.
Met zwangerschapsverlof gaan is (nog) niet gelukt door alles wat er op dit moment speelt, maar ik kan wel werken in een tempo dat mijn lijf het aankan. Over een week ga ik naar Lusaka, de hoofdstad, om dichter bij het ziekenhuis te zijn. Een week later volgen Jan, Mirjam en de kinderen. Hopelijk pakt de timing een beetje uit zoals we het hebben bedacht…
Fun fact: het is verplicht om iemand bloed te laten doneren voordat je bevalt. Omdat Mirjam en ik allebei O-positief zijn, neemt zij die taak op zich. Na wat navraag blijkt nu dat ik, als het nodig is, uiteindelijk toch bloed van iemand anders krijg en niet van mijn fantastische donor. Superjammer, want die lieve schat was al maanden extra gezond aan het eten om mij van het best mogelijke bloed te voorzien (feeling the love, Mirjam! Thanks!!).
En hoe gaat dat met de bevalling zelf in Zambia? Die moet verplicht plaatsvinden in een felverlichte ziekenhuiszaal. Zambiaanse vrouwen liggen daar met minstens tien andere vrouwen, die allemaal in meer of mindere mate ontsluiting hebben, op één zaal. Het is lopende-bandwerk, met vrij zicht op je naakte – ook dat is hier verplicht – buurvrouwen die, terwijl jij je 80.000e wee wegpufft, soms afschuwelijke bevallingen meemaken, met dode of gehandicapte baby’s tot gevolg.
Je wordt constant onderworpen aan verplichte checks van onderen, en van een bevalplan met jouw wensen heeft hier niemand gehoord. De dokter en de zusters weten volgens hen veel beter wat jij nodig hebt, en vragen over hun aanpak kunnen gevaar opleveren voor moeder en kind, mocht er later in de bevalling tóch iets misgaan.
En dus onderga je hun gezag, stel je geen vragen, probeer je je af te sluiten voor alles wat er in de andere bedden gebeurt (nee, er is geen geld voor gordijnen tussen de bedden), en bid je met alles wat in je is dat God je door deze beproeving heen zal slepen.
Tenzij.. tenzij je meer dan 13 euro kan betalen voor je bevalling. Zeg maar het honderdvoudige. Wat bijna niemand kan, maar dankzij een belachelijk voorrecht wat ik, zonder enige logica erachter, wel heb. Dankzij dit willekeurige lot kan ik in een eigen ziekenhuiskamer bevallen in de hoofdstad. Met een beetje geluk leest het medisch personeel mijn bevalplan, is de yogabal niet lek en doet het warme water in de douche het.
Ja, ik vind het nog steeds spannend om hier te bevallen, want vergeleken met Nederland is het echt wel een paar stappen terug. Maar vergeleken met ‘het normaal’ hier, ben ik in de bevalhemel. Hopelijk kan ik me dat herinneren bij de zoveelste check van onderen, het irritante verplichte infuus in mijn hand, en bij het voelen van eventuele dominante vibes van medisch personeel…
En die rollercoaster van ongeplande gebeurtenissen de afgelopen maanden… die heeft ons misschien wel de broodnodige training gegeven om weer ouders te worden van een pasgeboren, lichtroze – de-hele-wereld-draait-om-mij-en-ik-kan-niet-wachten – frummeltje.
De afgelopen maanden waren voor ons eigenlijk niets meer of minder dan aanpassen, doorgaan, bijsturen, over onze grenzen gaan, onszelf even heel zielig vinden, ergens weer nieuwe kracht vandaan halen, flexibel zijn en opnieuw doorgaan. Dat klinkt eigenlijk precies als een samenvatting van de eerste drie maanden met een newborn 🙂
Zou dat betekenen dat de komende maanden een ‘smooth ride’ gaan worden? Only one way to find out…
Hieronder vind je nog wat beeldmateriaal van de afgelopen maanden. Mocht je nog vragen hebben over zwanger zijn in Zambia of gewoon over de anderen dingen die lopen, stel ze gerust!
Veel liefs van ons allemaal!
Elyada was een paar weken geleden uitgenodigd bij de aftrap van een Mental Health Awareness-initiatief aan een universiteit in Kabwe. Het aantal zelfmoorden onder studenten stijgt ieder jaar schrikbarend snel, en daarom hebben verschillende partijen de handen ineengeslagen. De komende maanden gaan we onderzoeken hoe onze counselors een rol kunnen spelen binnen deze universiteit.
Al onze chickentractors worden vervangen. Op de eerdere, platte modellen gingen de schapen vaak staan of liggen, waardoor de kwaliteit sterk achteruitging. De nieuwe, hogere modellen worden bovendien uitgerust met gaas van betere kwaliteit, zodat ze langer meegaan.
Bas, een Nederlandse vriend van ons, heeft dit verbeterde model ontwikkeld als doorontwikkeling van het model van Joel Salatin — een ontwerp dat hij en wij jarenlang hebben gebruikt. We zijn Bas hier erg dankbaar voor!
En als laatste nog twee foto’s van het voedselbos. Helaas zijn we hier niet heel veel verder mee opgeschoten dit regenseizoen, maar hopelijk kunnen we tijdens het volgende regenseizoen volop planten, onderhouden en oogsten, en het jaar daarna de vruchten plukken van een goed werkend irrigatiesysteem.
We hoeven ons voorlopig in ieder geval nog niet te vervelen 😀